تفاوت شرکتهای هلدینگ و ادغام شرکتها
قانون اصلاح قانون مالیات مستقیم مصوب 1380 در ماده 111 و نیز در بند 16 ماده یک اصلاح موادی از قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و اجرای سیاستهای کلی اصل 44 قانون اساسی مصوب 1386 در تعریف وضعیت مالیات ادغام چنین بیان میدارد:
ادغام، اقدامی است که براساس آن چند شرکت، ضمن محو شخصیت حقوقی خود، شخصیت حقوقی واحد و جدیدی تشکیل دهند یا در شخصیت حقوقی دیگری جذب شوند.
در حقوق آمریکا و انگلیس، اختلاط و ادغام در حقوق شرکتهای تجاری، به این معنا است که کنترل دو یا چند شرکت تجاری به ویژه شرکت سهامی، تحت سیطره یک شرکت تجاری در آید. در حقوق انگلیس، توسعه شرکتهای سهامی، بیشتر از طریق تحصیل سهام صورت میگیرد و رویه معمول در حقوق این کشور این است که شرکتهای سهامی با خرید سهام سایر شرکتهای سهامی کنترل آن را در دست میگیرند و توسعه شرکتهای سهامی از طریق ادغام واقعی به ندرت اتفاق میافتد. این امر باعث شده است که تقسیم بندیهای متنوعی که از ادغام واقعی در حقوق آمریکا مشاهده میگردد، در حقوق این کشور دیده نشود.
مقایسه اهداف و کارکردهای شرکتهای هلدینگ و فرآیند ادغام
دادگاههای آمریکا سه نظریه را در مورد اثر ادغام بر شروط منع نقل و انتقال و محدودیتهای قانونی ابراز میدارند:
- نظریه انتقال به حکم قانون.
- نظریه نقض شرط.
- نظریه بینابین.
در این کشور معتقد هستند که ادغام، موجب نقض شرط عدم انتقال نمیشود. زیرا این شرط، مانع تجارت آزاد شده و سبب مقررات محدود کننده میشود. طرفداران نظریه اول و دوم معتقد هستند صرف انتقال از طریق ادغام نباید موجب نقض شروط قراردادی شود، لاکن چنانچه ادغام موجب بروز خطر یا ضرر بیشتر برای مشروط له باشد، انجام ادغام موجب نقض تعهدات قراردادی میگردد. در حقوق ایران، آنچه از اصول و مبانی حقوقی میتوان استنباط کرد، این است که نظریه دوم مطروح در حقوق آمریکا با ایران همخوانی بیشتری دارد.
در ایران ادغام و اختیار شرکتهای تجاری به دو روش ذیل انجام میگردد:
- ادغام قانونی (ادغام واقعی): سبب انحلال شرکت یا شرکتهای تجاری ادغام شونده است. در حقوق ایران ادغام واقعی شرکتهای تجاری در بخش خصوصی تا سال 1380 پیشبینی نشده بود، همین امر سبب مفهومی ناشناخته به ادغام واقعی در کشور ما داده است.
- ادغام عملی: مستلزم انحلال شرکت یا شرکتهای تجاری ادغام شونده نیست و به این معنا است که یک شرکت تجاری با خرید سهام یا دارایی شرکت یا شرکتهای دیگر کنترل آنها را در دست بگیرد بدون اینکه شخصیت حقوقی هیچ یک از شرکتهای تجاری طرف قرارداد محو شود.
- تحصیل سهام کنترل: شرکت سهامی مالک با تحصیل سهام شرکت یا شرکتهای تحت اختیار خود میتواند در هیات مدیره آن شرکتها، وارد شده و با تعیین مدیران دلخواه عملا کنترل کار شرکت را دست گیرد. در این حالت شخصیت حقوقی شرکت ادغام شونده از بین نمیرود، ولی شرکت سهامی ادغام کننده، میتواند در کلیه تصمیمات شرکتهای تحت اختیار خود، دخالت و سیاستهای خود را در آن اعمال کند.
- تحصیل دارایی: شرکت ادغام کننده به جای وارد شدن در مدیریت شرکت تجاری ادغام شونده، داراییهای آن را تحصیل میکند. در این حالت، شرکت تجاری ادغام شونده هر چند شخصیت حقوقی خود را حفظ میکند، لاکن معمولا از گردونه فعالیتهای تجاری خارج میشود. در حقیقت شرکتهای سهامی به دو طریق میتوانند شرکت یا شرکتهای سهامی دیگر را تحت کنترل خود در آورند کنترل شرکت یا شرکتهای سهامی دیگر از طریق محو شخصیت حقوقی آنها، و کنترل شرکت یا شرکتهای سهامی دیگر بدون محو شخصیت حقوقی آنها.
با وجود اهداف اولیه و مشترک در تشکیل و ترکیب این موسسات، تفاوتهایی در زمینههای ذیل بین هلدینگ و ادغام وجود دارد:
تفاوت از جهت شخصیت حقوقی شرکتهای فرعی
در ادغام تحصیل تقسیم داراییهای خالص یک یا چند شرکت از طریق شرکت دیگر مطرح است و موجودیت شرکت ادغام شونده زمان جذب از بین میرود و شخصیت حقوقی خود را از دست میدهد و عملا شرکت ادغام شونده منحل میشود. در هلدینگ حتی با در اختیار داشتن 100 درصد سهام شرکت فرعی، موجودیت شرکت فرعی از بین نمیرود و کماکان شخصیت حقوقی سابق حفظ خواهد شد، همواره از قوانین حقوقی مجزایی تبعیت مینمایند و باید وظایف هر واحد از وظایف دیگر واحدها متمایز باشد. بنابراین زیانهای غیر مترقبه که بر یک واحد وارد میشود برای دیگر واحدها تعهدی ایجاد نمینماید و مانع از آن میشود که به کلیه سرمایه شرکت زیان وارد گردد.
تفاوت از جهت ساختار سازمانی
شرکتهای ادغامی غالبا از ساختار متمرکز استفاده مینمایند در حالی که هلدینگها بیشتر از ساختار متمرکز چندگانه و یا غیر متمرکز استفاده مینمایند. بسیاری از شرکتها به جهت بزرگی و گوناگونی، ساختار متمرکز برای آنها بسنده نیست و نیازمند ساختار متمرکز چندگانه میباشند. به این گونه که در راس هر بخش، بخشهای دیگری براساس، گوناگونی بازار، نظام فنی، محیط، پیشینگی و قدرت قرار دارند.
تفاوت از جهت حسابداری
مسئله تلفیق صورتهای مالی هلدینگ و ارائه گزارشهای مربوط شرکتهای فرعی، یکی از مهمترین مسائل این واحد بزرگ تجاری، اقتصادی است. صورتهای مالی تلفیقی، شامل اطلاعات مالی واحد اصلی و تمام واحد فرعی است که برای سهامداران، معرف میزان سود از طریق سرمایه گذاری در شرکتهای فرعی میباشد.
سوالات متداول درمورد تفاوت شرکتهای هلدینگ و ادغام شرکتها
ادغام شرکتها به چه معناست؟
ادغام به عملی گفته میشود که چند شرکت، ضمن محو شخصیت حقوقی خود، شخصیت حقوقی واحد و جدیدی تشکیل دهند یا در شخصیت حقوقی دیگری جذب شوند.
تفاوت ادغام واقعی و عملی در ایران چیست؟
ادغام واقعی (قانونی) باعث انحلال شرکت یا شرکتهای ادغام شونده است، در حالی که ادغام عملی بدون انحلال شرکتها صورت میگیرد و با خرید سهام یا دارایی، کنترل شرکتها به دست میآید.
چگونه شرکتها از طریق تحصیل سهام یا دارایی کنترل شرکت دیگر را به دست میآورند؟
تحصیل سهام: شرکت مالک با خرید سهام، مدیریت شرکت دیگر را در اختیار میگیرد. تحصیل دارایی: شرکت مالک داراییهای شرکت دیگر را تصاحب میکند بدون اینکه شخصیت حقوقی آن شرکت حذف شود.
تفاوت اصلی بین هلدینگ و ادغام از نظر شخصیت حقوقی چیست؟
در ادغام، شرکت ادغام شونده شخصیت حقوقی خود را از دست میدهد و منحل میشود، اما در هلدینگ حتی با مالکیت 100٪ سهام، شرکت فرعی به حیات خود ادامه میدهد و شخصیت حقوقی خود را حفظ میکند.
تفاوت ساختاری بین هلدینگ و شرکتهای ادغامی چیست؟
شرکتهای ادغامی غالبا ساختار متمرکز دارند، در حالی که هلدینگها معمولاً از ساختار متمرکز چندگانه یا غیرمتمرکز استفاده میکنند تا انعطاف بیشتری در مدیریت واحدهای مختلف داشته باشند.
تفاوت حسابداری در هلدینگ و ادغام چیست؟
در هلدینگ، صورتهای مالی تلفیقی تهیه میشود که شامل اطلاعات مالی شرکت اصلی و تمام شرکتهای فرعی است تا سهامداران میزان سود سرمایهگذاری در شرکتهای فرعی را مشاهده کنند. در ادغام، صورتهای مالی شرکت ادغام شونده معمولا به شرکت جدید منتقل میشود.
اهداف و مزایای هلدینگ و ادغام شرکتها چیست؟
اهداف مشترک شامل کنترل و توسعه فعالیتها، کاهش ریسک، بهرهبرداری بهینه از منابع و تسهیل مدیریت مالی است، اما در هلدینگ، استقلال واحدها حفظ شده و ریسک بین شرکتها تقسیم میشود، در حالی که در ادغام، شرکتها متحد شده و شخصیت حقوقی مستقل از بین میرود.
اصلا فرق اصلی شرکت هلدینگ با ادغام تو چیه؟
تفاوت اصلی بین شرکتهای هلدینگ و ادغام در شخصیت حقوقی شرکتهای زیرمجموعه آنها است. در ادغام، شخصیت حقوقی شرکتهای ادغامشونده از بین میرود، در حالیکه در هلدینگ، هر شرکت تابعه شخصیت حقوقی مستقل خود را حفظ میکند.
اگه یه شرکت بزرگ، یه شرکت کوچیک رو ادغام کنه شرکت کوچیکه دیگه وجود نداره؟
بله، در فرآیند ادغام قانونی (ادغام واقعی)، شرکت کوچکتر که ادغام میشود، موجودیت و شخصیت حقوقی خود را از دست میدهد و منحل میشود.
وقتی شرکت ها ادغام میشن ساختار مدیریتشون چه تغییری میکنه؟
شرکتهای ادغامی معمولا از یک ساختار متمرکز استفاده میکنند که در آن تصمیمگیریها از یک مرکز واحد انجام میشود. این در تضاد با ساختار غیرمتمرکز یا متمرکز چندگانه در شرکتهای هلدینگ است.
شرکت هلدینگ میتونه صد درصد سهام یه شرکت دیگه رو بخره؟
بله، شرکتهای هلدینگ میتوانند حتی ۱۰۰ درصد سهام یک شرکت فرعی را نیز در اختیار بگیرند. با این وجود، شخصیت حقوقی شرکت فرعی همچنان حفظ میشود و قوانین مجزای خود را دارد.
اگه یه شرکت زیرمجموعه هلدینگ ضرر کنه این ضرر به بقیه شرکت ها هم سرایت میکنه؟
خیر. یکی از مزایای ساختار هلدینگ این است که زیانهای غیرمترقبه یک واحد، تعهدی برای دیگر واحدهای مجموعه ایجاد نمیکند و مانع از آسیبدیدن کل سرمایه شرکت میشود.
منظور از ادغام عملی و قانونی چیه؟
ادغام قانونی یا واقعی، به معنای انحلال شرکتهای ادغامشونده است. اما ادغام عملی مستلزم انحلال شرکتها نیست و به معنای کنترل یک شرکت بر شرکتهای دیگر از طریق خرید سهام یا داراییهاست.
چرا تو حقوق ایران نظریه نقض شرط ادغام با قوانینمون همخوانی بیشتری داره؟
در حقوق ایران، با استناد به اصول و مبانی حقوقی، این نظریه که اگر ادغام باعث ضرر یا خطر بیشتری برای طرف مقابل شود، موجب نقض تعهدات قراردادی میشود، همخوانی بیشتری دارد.
وقتی یه شرکت سهام یه شرکت دیگه رو میخره چجوری کنترلش میکنه؟
شرکت سهامی مالک، با خرید سهام کنترلی میتواند در هیئتمدیره شرکت زیرمجموعه وارد شده و با تعیین مدیران دلخواه، عملا کنترل کار آن شرکت و سیاستهای آن را در دست بگیرد.
وقتی یه شرکت دارایی های شرکت دیگه رو میخره چه اتفاقی براش میفته؟
در این حالت، شرکتی که داراییهایش فروخته شده، هرچند شخصیت حقوقی خود را حفظ میکند، اما معمولا از چرخه فعالیتهای تجاری خارج میشود و عملا از بین میرود.
صورت های مالی تلفیقی تو ادغام مهم تره یا هلدینگ؟
صورتهای مالی تلفیقی یکی از مهمترین مسائل در حسابداری شرکتهای هلدینگ است. این صورتها شامل اطلاعات مالی شرکت اصلی و تمامی واحدهای فرعی آن است تا سهامداران بتوانند سودآوری کل مجموعه را مشاهده کنند.