وظایف آژانس بین المللی انرژی اتمی در تجارت کالا و مواد هستهای
آژانس بین المللی انرژی اتمی (IAEA) بر تجارت کالا و مواد هستهای نظارت میکند تا استفاده صلح آمیز از این مواد را تضمین جلوگیری کند.
- تشویق و مساعدت به تحقیق و گسترش مطالعات علمی در زمینه انرژی اتمی برای استفاده صلح آمیز در سراسر جهان ایجاد تسهیلاتی برای کشورهای عضو، فراهم کردن امکانات و خدمات به منظور تحقیق یا گسترش توصیههای علمی برای استفاده از این انرژی اتمی در امور غیر نظامی.
- ارائه پیشنهادات و تسهیلات لازم برای تحقیق و توصیههای ضروری در کاربرد انرژی اتمی در راه صلح و رفاه بشر در جهان.
- فراهم کردن اطلاعات مربوط به تغییرات علمی و فنی مورد استفاده صلح آمیز از اتم.
- پیشرفت و تربیت کارشناسان مجرب و متخصص برای استفاده صلح آمیز از انرژی اتمی.
- ایجاد موارد ایمنی برای اطمینان از کاربرد مواد، خدمات، تسهیلات و اطلاعات در زمینه انرژی اتمی در مصارف صلح جویانه.
- فراهم کردن امکانات، مشاوره و ایجاد ارتباط با ارگانهای سازمان ملل متحد و آژانسهای تخصصی مربوط به آن. درباره استانداردهای ایمنی برای حفاظت از سلامت بشر در مقابل عوامل تهدید کننده حیات و ارائه توصیههای در این باره و تقاضا از کلیه کشورهای عضو مبنی بر هماهنگ کردن فعالیتهای خود در موارد یاد شده با آژانس.
- فراهم کردن تسهیلات و امکانات لازم برای استفاده صحیح از اتم در زندگی انسان.
وظایف آژانس بین المللی انرژی اتمی در تجارت کالا و مواد هستهای
در مواد 2 و 3 اساسنامه اهدافی برای آژانس در نظر گرفته شده است.
- ارتقا استفادههای صلح جویان از انرژی هستهای، تامین اقدامات ضروری جهت عدم سوء استفاده از این انرژی برای اهداف نظامی.
- اتخاذ هر گونه تدبیری جهت ارتقاء تحقیقات، توسعه و کاربرد علمی انرژی هستهای برای مقاصد صلح جویانه.
وظایف آژانس در تجارت کالا و مواد هستهای
با نگرش بر ماده 2 اساسنامه آژانس بین المللی انرژی اتمی صراحت آن یکی از اهداف آژانس گسترش استفاده صحیح و صلح آمیز از انرژی اتمی است لذا با توجه به این اصل آژانس وظایفی را برعهده گرفته یکی از این اختیارات آژانس و اساسنامه به آن واگذار شده در بند یک از پاراگراف یک ماده 3 آمده، تشویق و مساعدت در تحقیقات و توسعه و کاربردهای علمی انرژی هستهای برای اهداف صلح جویان در سراسر دنیا و یا اجرای نقش واسطه به منظور تضمین انجام خدمات یا تدارک مواد و تجهیزات یا تاسیسات به وسیله یکی از اعضای آژانس به دیگر عضو و بند دو همین ماده و پاراگراف اعلام میدارد: فراهم کردن مواد تجهیزات، تاسیسات و خدمات به منظور تامین نیازهای تحقیقاتی.
همچنین در بند 5 این ماده و پاراگراف آمده که آژانس اختیار دارد به: تاسیس و اداره پادمان به منظور تضمین این موضوع که مواد شکافت پذیر ویژه و سایر مواد و تجهیزات مورد استفاده در اهداف نظامی قرار نگیرد، لازم به توضیح است که در پاراگراف دوم از همین ماده بند 2 آژانس وظیفه اجرای اعمال کنترل بر استفاده از مواد ویژه قابل شکافت را نیز دارد.
با توجه به این موارد میتوان گفت که:
- آژانس نقش واسطهای در تجارت کالا و مواد هستهای را دارد.
- وظیفه نظارتی برای مواد که به ترتیب به آنها پرداخته میشود.
نقش واسطهای در تجارت کالا و مواد هستهای
تحویل مواد
با توجه به ماده 9 اساسنامه آژانس بینالمللی انرژی اتمی دولتهای عضو آژانس میتوانند مقادیری از مواد شکافت پذیر ویژه را در صورت صلاحدید و براساس شرایط مورد توافق در اختیار آژانس قرار دهند و یا طبق ماده 10 اعضا میتوانند خدمات، تجهیزات و تاسیساتی را که برای اجرای اهداف و وظایف آژانس مفید باشد در اختیار این سازمان قرار دهند. این مواد ممکن است به وسیله کشور عضو مربوطه ذخیره شود یا با توافق آژانس در انبارهای آژانس نگهداری شود. اما مقدار و چگونگی چنین موادی را شورای حکام مشخص میکند و اینکه قالب و شکل و ترکیب مواد تحویلی به آژانس در هر زمانی ممکن است از سوی آن عضو با تصویب شورای حکام تغییر نماید. هر دولت عضو مواد تحویلی خود را طبق قوانین داخلی خود آماده کرده و آن را سریعا و یا در مدت تعیین شده از سوی شورای حکام به سازمان تحویل دهد. در مورد پرداخت مبلغ این مواد باید گفت که هزینه این مواد اگر قبلا توافقی صورت نگرفته باشد یا قراردادی در این باره نباشد این شورای حکام است که موافقت نامهای را در مورد پرداخت اقلام دریافتی با عضو مربوطه منعقد مینماید.
بکارگیری مواد
مواد تحویل گرفته شده از سوی اعضا که توضیح داده شد به دو صورت به کار گرفته میشود:
- طبق تصمیم آژانس این مواد به طور مستقیم با شکل و مقدار تعیین شده از سوی آژانس در اختیار یک عضو گروهی از اعضا قرار میگیرد.
- مواد دریافت شده از سوی اعضای اعضای آژانس این مواد را صرف انجام تحقیقات آژانس و یا به کشورهای دیگری که پروژههای را در دست انجام دارند داده میشود. به طوری که عضو یا اعضای آژانس میتوانند از آژانس در مورد تامین مواد شکافت پذیر و سایر مواد و تجهیزات، خدمات برای این منظور تقاضای کمک نمایند.
اسناد تحویل مواد به آژانس
همانطور که گفته شد طبق اساسنامه اعضای آژانس بین المللی انرژی اتمی طی توافقاتی ملزم به دادن مواد، خدمات و تجهیزات خود به آژانساند که طی سند خاص مرتبط به آن از تاریخ 23 اکتبر 1962 شروع به تحویل مواد به آژانس کردند که طی روند زمانی تا می 1985 صورت پذیرفته است. این مواد در اختیار سازمان قرار داده شده است.
سوالات متداول درمورد وظایف آژانس بینالمللی انرژی اتمی در تجارت کالا و مواد هستهای
آژانس بین المللی انرژی اتمی (IAEA) چیست؟
IAEA نهادی بینالمللی است که بر استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای نظارت دارد و از سوءاستفاده نظامی از مواد هستهای جلوگیری میکند.
اهداف اصلی آژانس بینالمللی انرژی اتمی چیست؟
تشویق و حمایت از تحقیقات علمی در زمینه انرژی اتمی، ارتقای استفاده صلحآمیز از این انرژی، ارائه توصیهها و اطلاعات فنی، تربیت کارشناسان و ایجاد ایمنی در کاربرد مواد هستهای از اهداف اصلی آژانس است.
آژانس چه وظایفی در تجارت کالا و مواد هستهای دارد؟
نقش واسطهای در تأمین مواد، تجهیزات و تاسیسات، نظارت بر استفاده صحیح و صلحآمیز مواد هستهای، تضمین عدم استفاده مواد ویژه شکافتپذیر در اهداف نظامی و اجرای پادمانهای نظارتی از وظایف اصلی آژانس هستند.
نقش واسطهای آژانس در تجارت مواد هستهای چگونه است؟
آژانس میتواند مواد، تجهیزات و خدمات هستهای را از کشورهای عضو دریافت کرده و به دیگر اعضا تحویل دهد یا برای تحقیقات و پروژههای صلحآمیز استفاده نماید.
تحویل مواد به آژانس چگونه انجام میشود؟
اعضای آژانس میتوانند مواد شکافتپذیر ویژه، خدمات و تجهیزات خود را طبق توافق و با تصویب شورای حکام تحویل آژانس دهند. این مواد ممکن است در انبارهای اعضا یا آژانس نگهداری شوند.
مواد تحویلی چگونه بکار گرفته میشوند؟
آژانس تصمیم میگیرد مواد تحویلی را مستقیماً به اعضا اختصاص دهد یا برای تحقیقات خود و پروژههای دیگر اعضا استفاده نماید.
اسناد تحویل مواد به آژانس چگونه است؟
تحویل مواد به آژانس با اسناد رسمی و توافقنامههای بینالمللی انجام میشود و این روند از 23 اکتبر 1962 آغاز و تا می 1985 ادامه داشته است.
میخواستم بدونم اگه یه کشور عضو آژانس نباشه، میتونه از این آژانس مواد هستهای برای اهداف صلح آمیز بگیره؟
بر اساس اساسنامه آژانس بینالمللی انرژی اتمی، یکی از وظایف این نهاد، فراهم کردن مواد و تجهیزات برای کشورهای عضو به منظور تأمین نیازهای تحقیقاتی و استفاده صلحآمیز از انرژی اتمی است. بنابراین، همکاری مستقیم و دریافت خدمات از آژانس عموماً به کشورهای عضو محدود میشود.
آژانس چه جوری مطمئن میشه که مواد هستهای که یه کشور میگیره، برای ساخت بمب استفاده نمیشه؟
آژانس بینالمللی انرژی اتمی با اجرای نظام پادمان (Safeguards) بر مواد هستهای نظارت میکند. این نظام شامل بازرسیهای دورهای، نظارت مداوم و بررسی اسناد مربوط به مواد شکافتپذیر است تا اطمینان حاصل شود که این مواد صرفا برای اهداف صلحآمیز مورد استفاده قرار میگیرند و به سمت مقاصد نظامی منحرف نمیشوند.
اگه یه کشور بخواد مواد هستهای رو به آژانس تحویل بده، میتونه بعدا پسشون بگیره؟
موادی که توسط یک کشور عضو به آژانس تحویل داده میشود، طبق توافقات مشخصی در اختیار آژانس قرار میگیرد. در متن آمده است که این مواد میتوانند در انبارهای آژانس نگهداری شوند. چگونگی بازپسگیری یا تغییر در وضعیت این مواد منوط به توافقات صورت گرفته با آژانس و تأیید شورای حکام آن است.
وقتی یه کشوری مواد هستهای رو به آژانس میده، آژانس بابتش پول میده؟
هزینه پرداخت مواد تحویلی توسط یک کشور عضو به آژانس بر اساس توافقات قبلی یا قراردادهای مشخص تعیین میشود. در صورتی که توافقی از پیش وجود نداشته باشد، شورای حکام آژانس توافقنامهای را در مورد پرداخت مبلغ این اقلام با کشور مربوطه منعقد خواهد کرد.
یه کشوری اگه بخواد از یه کشور دیگه مواد هستهای بگیره، حتما باید از طریق آژانس این کار رو بکنه؟
آژانس بینالمللی انرژی اتمی به عنوان یک واسطه عمل میکند تا تجارت و مبادلات مواد و تجهیزات هستهای میان کشورهای عضو را تسهیل و تضمین کند. با این حال، استفاده از آژانس به عنوان واسطه، برای تمامی مبادلات بینالمللی مواد هستهای اجباری نیست، اما وجود آژانس به عنوان ناظر، موجب ایجاد شفافیت و اطمینان از استفاده صلحآمیز از این مواد میشود.
وظیفه اصلی آژانس تو زمینه هستهای چیه؟
وظایف آژانس در دو بخش اصلی خلاصه میشود: یکی تشویق و مساعدت به استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای از طریق تحقیق، توسعه و فراهم کردن امکانات و دیگری ایجاد پادمان و کنترل برای جلوگیری از استفاده این مواد در اهداف نظامی. هر دو وظیفه به صورت موازی و برای تحقق اهداف اصلی اساسنامه آژانس دنبال میشوند.
آژانس چطور می تونه برای پیشرفت علوم هستهای تو کشورها کمک کنه؟
آژانس با فراهم کردن امکانات، مشاوره و خدمات به منظور تحقیق و توسعه، به پیشرفت علوم هستهای در کشورهای عضو کمک میکند. این کمکها شامل ارائه اطلاعات علمی و فنی، تربیت کارشناسان متخصص و تأمین مواد و تجهیزات لازم برای پروژههای تحقیقاتی است.
اگه یه کشور به استانداردهای ایمنی آژانس عمل نکنه، چه اتفاقی براش میفته؟
آژانس استانداردهای ایمنی را برای حفاظت از سلامت بشر در برابر خطرات هستهای تدوین و به کشورهای عضو توصیه میکند. عدم رعایت این استانداردها میتواند به قطع همکاری با آژانس، وضع محدودیتها و در موارد جدیتر، ارجاع پرونده به شورای امنیت سازمان ملل متحد منجر شود.
منظور از مواد شکافت پذیر ویژه که توی متن هست، دقیقا چیه؟
مواد شکافتپذیر ویژه به موادی مانند اورانیوم غنیشده و پلوتونیوم اطلاق میشود که قابلیت استفاده در ساخت سلاحهای هستهای را دارند و به همین دلیل تحت نظارت دقیق آژانس قرار میگیرند. این مواد میتوانند در راکتورهای هستهای برای تولید برق یا در تحقیقات علمی نیز استفاده شوند.
اگه یه کشوری پروژه هستهای داشته باشه، باید همه اسناد و مدارکش رو به آژانس تحویل بده؟
بله، یکی از وظایف آژانس اعمال کنترل بر استفاده از مواد شکافتپذیر و تجهیزات هستهای است. به همین منظور، کشورهای عضو موظف هستند اسناد و اطلاعات مربوط به مواد هستهای و تأسیسات خود را طبق توافقات پادمانی به آژانس ارائه دهند تا بازرسان آژانس بتوانند بر استفاده صلحآمیز از آنها نظارت کنند.