جرم کلاهبرداری و مجازات آن
کلاهبرداری به معنی بردن مال دیگری همراه با سوء نیت از طریق اعمال متقلبانه و فریب دادن آنها است. بنابراین توسل به اعمال متقلبانه و همچنین فریب مالباخته از مواردی ضروری جهت تحقق جرم کلاهبرداری بوده همچنین شخصی که عنوان کلاهبردار به آن اطلاق میگردد مرتکب مانور متقلبانه میشود. در واقع فاکتور مانور متقلبانه سبب دشوار شدن تشخیص جرم کلاهبرداری شده است. به طور معمول افراد تصور میکنند شخصی که اموال آنها را با یک دروغ ساده و دادن وعدهای واهی برده است کلاهبردار محسوب میشود. در حالی که دروغ ساده به تنهایی مانور متقلبانه تلقی نمیشود.
کلاهبرداری از دستهی جرایم مقید بوده و شرط تحقق آن حصول نتیجهای خاص است که بردن مال دیگری را شامل میشود و مستلزم تحقق دو چیز است:
- ورود ضرر مالی به قربانی.
- نفع مالی کلاهبردار یا شخص مورد نظر او.
مجازات کلاهبرداری و نحوه تعیین آن توسط دادگاه
عناصر تشکیل دهنده جرم کلاهبرداری
تحقق جرم کلاهبرداری همانند سایر جرایم مستلزم سه عنصر قانونی، مادی و معنوی است.
عنصر قانونی در جرم کلاهبرداری: این عنصر شامل ماده یک قانون تشدید مجازات مرتکبین اختلاس، ارتشاء و کلاهبرداری است.
عنصر مادی جرم کلاهبرداری
طبق عنصر مادی جرم، مرتکب باید در مرحله اول به وسایل متقلبانه متوسل شده و مرتکب مانور متقلبانه شود. به عنوان مثال جعل عناوین یا مدارک، امیدوار کردن مردم به امور واهی و یا ترساندن از امور واهی. مرحله دوم در تحقق عنصر مادی جرم فریب خوردن مالباخته و اعتماد به شخص متقلب میباشد و در آخر کلاهبردار باید موفق به بردن مال دیگری شود. برای اینکه جرم کلاهبرداری محقق شود این سه رکن باید وجود داشته باشد تا عنصر مادی جرم کامل بوده و جرم کلاهبرداری صورت گیرد.
عنصر روانی
عنصر روانی جرم کلاهبرداری داشتن سوء نیت است. که سوءنیت خود به صورت سوء نیت عام و سوء نیت خاص وجود دارد. سوء نیت عام یعنی مرتکب قصد ارتکاب به عنصر مادی مزبور را داشته باشد. سوء نیت خاص یعنی مرتکب قصد بردن مال دیگری را داشته باشد. سوء نیت مرتکب توسط شاکی و دادستان اثبات میشود. در صورتی که شاکی و دادستان قادر به اثبات سوء نیت مرتکب نباشند، مرتکب از اتهام کلاهبرداری تبرئه میشود.
انواع کلاهبرداری
ماده یک قانون تشدید و تبصرههای آن کلاهبرداری را به دو دسته کلاهبرداری ساده و مشدد تقسیم نموده است.
زمانی که مرتکب دارای یکی از حالات زیر باشد کلاهبرداری مشدد محقق میشود:
- کلاهبردار یکی از کارمندان دولت یا کارمندان موسسات دولتی یا شهرداریها باشد.
- کلاهبردار خود را به صورت غیرقانونی با عناوین دولتی معرفی نماید.
- کلاهبردار از طریق تبلیغات عمومی اقدام به فریب مردم نماید.
در صورتی که مرتکب دارای این حالات نباشد جرم کلاهبرداری به شکل ساده بوده که از حیث میزان مجازات متفاوت است.
مجازات جرم کلاهبرداری
طبق ماده یک قانون تشدید، مجازات کلاهبرداری در صورتی که به طور ساده واقع شود زندان از یک تا هفت سال و همچنین جزای نقدی معادل مال بدست آورده و رد اصل مال به صاحبش خواهد بود و در صورتی که کلاهبرداری به شکل مشدد انجام شود کلاهبردار به مجازاتی از جمله زندان از دو تا ده سال و رد اصل مال به صاحبش و نیز جزای نقدی معادل مال کلاهبرداری شده و انفصال دائمی از خدمات دولتی محکوم خواهد شد. علاوه بر این مجازاتها در صورتی که مبلغ کلاهبرداری از 100 میلیون تومان بیشتر باشد و سبب اخلال در امنیت ملی نشود، حکم محکومیت قطعی میبایست در یکی از روزنامههای محلی منتشر شود. در صورتی که مبلغ کلاهبرداری تا 100 میلیون تومان باشد، مجازات کلاهبردار 6 ماه تا 3/5 سال حبس همچنین جزای نقدی معادل مال کلاهبرداری شده میباشد. در کلاهبرداری مشدد مجازات به صورت یک تا 5 سال حبس و انفصال دائم از خدمات دولتی و همچنین جریمه نقدی معادل مالی که اخذ کرده میباشد.
آیا گذشت شاکی تاثیری در مجازات جرم کلاهبرداری دارد؟
اگر مبلغ مورد کلاهبرداری تا صد میلیون تومان باشد جرم قابل گذشت بوده و اجرای مجازات، تعقیب و تحقیق در صورت گذشت شاکی متوقف خواهد شد. اما در صورتی که مبلغ مورد کلاهبرداری از صد میلیون تومان بیشتر باشد قابل گذشت نخواهد بود.
کلاهبرداری رایانهای چیست؟
به موجب ماده 13 قانون جرایم رایانهای در صورتی که شخصی به شکل غیر مجاز برای خود یا دیگری مال یا غیر مالی را از طریق تماس تلفنی، شبکههای اجتماعی، اینترنت، پیامک و یا ایمیل، تحصیل نماید، مرتکب جرم شده و در قانون مجازات زندان از 1 تا 5 سال ویا جزای نقدی از 20 تا 100 میلیون ریال برای وی پیش بینی شده است.
سوالات متداول درمورد جرم کلاهبرداری و مجازات آن
کلاهبرداری چیست و چه عناصری دارد؟
کلاهبرداری به معنای بردن مال دیگری از طریق اعمال متقلبانه و فریب دادن آنها است. عناصر آن شامل عنصر قانونی (ماده یک قانون تشدید مجازات کلاهبرداری)، عنصر مادی (استفاده از وسایل متقلبانه، فریب و بردن مال)، و عنصر روانی (سوءنیت عام و خاص) میباشد.
انواع کلاهبرداری کدامند؟
کلاهبرداری به دو دسته ساده و مشدد تقسیم میشود. کلاهبرداری مشدد شامل مواردی است که مرتکب کارمند دولت باشد، خود را غیرقانونی با عناوین دولتی معرفی کند یا از طریق تبلیغات عمومی مردم را فریب دهد. در غیر این صورت جرم کلاهبرداری ساده محسوب میشود.
مجازات کلاهبرداری چگونه تعیین میشود؟
مجازات کلاهبرداری ساده شامل زندان یک تا هفت سال و جزای نقدی معادل مال برده شده است. کلاهبرداری مشدد شامل زندان دو تا ده سال، جزای نقدی و رد اصل مال، و انفصال دائمی از خدمات دولتی میشود.
آیا گذشت شاکی بر مجازات اثر دارد؟
در صورتی که مبلغ کلاهبرداری تا صد میلیون تومان باشد، جرم قابل گذشت است و اجرای مجازات در صورت گذشت شاکی متوقف میشود. اگر مبلغ بیشتر از صد میلیون تومان باشد، گذشت شاکی تاثیری ندارد.
کلاهبرداری رایانهای چیست و مجازات آن چگونه است؟
کلاهبرداری رایانهای شامل تحصیل مال غیرمجاز از طریق اینترنت، شبکههای اجتماعی، پیامک و ایمیل است. مجازات آن شامل زندان 1 تا 5 سال و یا جزای نقدی 20 تا 100 میلیون ریال است.
سوءنیت در جرم کلاهبرداری به چه معناست؟
سوءنیت در کلاهبرداری شامل سوءنیت عام و خاص است. سوءنیت عام یعنی قصد ارتکاب عنصر مادی جرم و سوءنیت خاص یعنی قصد بردن مال دیگری. اثبات سوءنیت توسط شاکی و دادستان انجام میشود.
چه شرایطی باعث تحقق عنصر مادی کلاهبرداری میشود؟
عنصر مادی کلاهبرداری شامل سه مرحله است: استفاده از وسایل متقلبانه، فریب خوردن مالباخته و بردن مال از سوی کلاهبردار. تنها در صورت تحقق هر سه مرحله، جرم کامل محسوب میشود.
من تو یه معامله ماشین، به خاطر وعدههای دروغ فروشنده ضرر کردم. پولم رو هم نداد. این کلاهبرداری محسوب میشه؟
درود بر شما. برای اینکه عملی کلاهبرداری محسوب شود، صرف دروغ گفتن کافی نیست و حتماً باید مانور متقلبانه رخ داده باشد. اگر فروشنده با اقدامات فریبکارانه مانند جعل مدارک یا معرفی خود با عنوان یا سمتهای دروغین، شما را فریب داده و مال شما را برده باشد، این عمل میتواند مصداق کلاهبرداری باشد.
اگر به کسی پول قرض بدم و بهم دروغ بگه که پولدارم و بر نمی گردونه، می تونم شکایت کلاهبرداری کنم؟
خیر، صرفاً عدم بازپرداخت بدهی و دروغ در مورد توانایی مالی، معمولاً به عنوان کلاهبرداری محسوب نمیشود و یک مسئله حقوقی است. کلاهبرداری زمانی اتفاق میافتد که فرد با استفاده از وسایل و اقدامات متقلبانه، دیگری را فریب دهد و مال او را به دست آورد.
اگه کسی یه ملک رو به دو نفر بفروشه، این کلاهبرداریه؟
این مورد به عنوان فروش مال غیر شناخته میشود که مجازات آن معادل جرم کلاهبرداری است. البته برای اینکه این جرم محقق شود، لازم است فروشنده قصد فریب داشته باشد و خریدار را از مالک نبودن خود آگاه نکرده باشد.
یه نفر یه شغل ساختگی بهم معرفی کرد و پولم رو گرفت. حالا پیداش نیست. این چه جرمی داره؟
اگر فرد با استفاده از وعده یک شغل واهی و با فریب شما، مال شما را برده باشد، این مورد میتواند مصداق کلاهبرداری باشد. این اقدام یکی از مصادیق توسل به امور واهی برای فریب دیگران است که در قانون جرمانگاری شده است.
مجازات کلاهبرداری مشدد با کلاهبرداری عادی چه فرقی داره؟
مجازات کلاهبرداری مشدد، سنگینتر از کلاهبرداری ساده است. در کلاهبرداری مشدد، مرتکب به دلیل استفاده از عناوین یا سمتهای دولتی، یا تبلیغات عمومی، به مجازات شدیدتری شامل حبس طولانیتر، رد مال، جزای نقدی و انفصال دائم از خدمات دولتی محکوم میشود.
اگه یه کلاهبردار کل پولم رو به حساب یه نفر دیگه بریزه، صاحب اون حساب هم مجازات میشه؟
صاحب حساب در صورتی مجازات میشود که در علم و آگاهی از عمل مجرمانه کلاهبردار، با او همکاری کرده باشد. اگر صاحب حساب از این موضوع بیاطلاع بوده باشد، مسئولیتی متوجه او نیست، اما ممکن است در فرآیند قضایی به عنوان مطلع احضار شود.
بعد از اینکه یه نفر کلاهبرداری کرد، اگه بخوام باهاش توافق کنم و رضایت بدم، مجازاتش کم میشه؟
اگر مبلغ کلاهبرداری تا ۱۰۰ میلیون تومان باشد و شما به عنوان شاکی رضایت دهید، مجازات او متوقف میشود. اما اگر مبلغ کلاهبرداری بیش از ۱۰۰ میلیون تومان باشد، حتی با رضایت شاکی نیز جرم همچنان غیرقابل گذشت بوده و دادگاه به مجازات او ادامه میدهد.
آیا کلاهبرداری اینترنتی هم مثل کلاهبرداری عادی مجازات داره؟
بله، کلاهبرداری رایانهای یا اینترنتی جرم مستقلی است که مجازات آن در قانون جرایم رایانهای تعیین شده است و شامل حبس و جزای نقدی میشود. این جرم به دلیل شیوه ارتکاب آن که از طریق سامانههای رایانهای و مخابراتی است، از کلاهبرداری عادی متمایز میشود.
من به یه نفر پول دادم که برام کاری انجام بده، اما اون کار رو انجام نداد و پول رو هم پس نداد. این کلاهبرداریه؟
این مورد بیشتر یک اختلاف قراردادی است تا کلاهبرداری، مگر اینکه بتوانید اثبات کنید که فرد از ابتدا قصد انجام کار را نداشته و صرفاً با وعده دروغین، مال شما را برده است. در غیر این صورت، شما باید از طریق مراجع حقوقی برای مطالبه پول خود اقدام کنید.
برای اثبات کلاهبرداری حتما باید ضرر مالی بزرگ باشه؟
برای تحقق جرم کلاهبرداری، لازم است که ضرر مالی به قربانی وارد شده باشد، اما در قانون محدودیتی برای میزان مبلغ آن تعیین نشده است. بنابراین، حتی اگر مبلغ کم باشد، در صورت وجود عناصر قانونی جرم (عنصر قانونی، مادی و معنوی)، کلاهبرداری محقق میشود.