مسئولیت مدنی در ورزش
هرگاه شخصی یا اشخاصی ناگزیر از جبران خسارت دیگری باشد گفته میشود در برابر او دارای مسئولیت مدنی است. مسئولیت مدنی یا به موجب قرارداد است یا خارج از قرارداد. مسئولیتهای قراردادی به علت عدم اجرای تعهدات و عدم وفا به عهدی که ناشی از عقد قرارداد فی مابین است یعنی فردی که به تعهدات و عهد خود وفا نمیکند و به این طریق باعث ضرر به غیر یا طرف قرارداد میگردد مکلف از عهده خساراتی که در این رهگذر حاصل گردیده برآمده و ضامن است یعنی مسئولیت ناشی از قرارداد عبارت از تعهدی است که متخلف از مفاد قرارداد مکلف به انجام آن است. مانند یک مربی کشتی که متعهد به آموزش فنون کشتی به یک نوجوان بوده و در نتیجه عدم مراقبت و بی احتیاطی او نوجوان مصدوم شده است. مربی در برابر نوجوان و والدین وی مسئول بوده مکلف به جبران خسارات وارده است. در مورد مسئولیتهای خارج از قرارداد یا بدون قرارداد اینکه قراردادی فیمابین وجود نداشته و دو نفر هیچ تعهدی نیز نسبت به یکدیگر نداشتهاند و حال یکی از دو نفر عمدا یا به خطاب به دیگری زیان وارد ساخته است. در اینجا بدون توجه به نبودن قرارداد چون به دستور قانون عملیات ورزشی بایستی با رعایت مقررات و موازین خاص خود اجرا شوند و در نتیجه تخلف یک ورزشکار مقررات نقض شده به حکم قانون خاطی مسئول خساراتی ناشی از صدمه وارده به ورزشکار یا دیگران است در حالی که هیچ قرارداد یا پیمان نامهای هم وجود ندارد. نتیجه اینکه در صدمات بدنی ناشی از خطا یا تخلف چه قرارداد باشد یا نباشد جبران خسارت بر عهده کسی است که در اثر تقصیر و بی احتیاطی بی مبالاتی وی ایجاد خسارت شده است.
شرایط تحقق مسئولیت مدنی در ورزش
ارکان مسئولیت مدنی
وجود ضرر که به اشکال مختلف زیر ملاحظه میشود:
- صدمه جانی به خود یا دیگران به صور مختلف مانند ضرب، جرح، نقص عضو، قتل در اثر حرکات خطا.
- تجاوز به حیثیت دیگران و لطمه زدن به حیثیت شخص مانند ایجاد شایعات همجنس بازی یا اعمال منکراتی در مورد سرپرست یا مربی یا داوران.
- تعرض و تجاوز به نوامیس دیگران.
- اتلاف و ناقص کردن اموال خود و دیگران و تجاوز به مال غیر مانند شکستن شیشههای سالن یا ورزشگاه که گویند زیانی حاصل شده است.
موارد دارای دو شرط است اول از ضرر به خود شخص در اثر فعل خود ولی موجب مسئولیت مدنی نیست. ثانیا حدوث و ایجاد ضرر بایستی مسلم باشد تا موجب مسئولیت مدنی گردد.
انجام فعل یا خودداری از عمل بر خلاف قانون
انجام یک عمل که موجب ضرر و زیان شود کافی نیست بلکه بایستی عمل برخلاف قوانین و مقررات هم باشد یا عملی نامشروع تا عامل آن را مسئول دانست و نیز خودداری از عمل که باعث اضرار و زیان شود و مطابق قانون منع شده و تخلف باشد. زیرا مواردی بسیار زیان بار داریم که به حکم و دستور قانون موجب مسئولیت نبوده و خساراتی هم در بر ندارند.
مثال: برخورد توپ با صورت یک بازیکن فوتبال یا والیبال که موجب صدمه و حتی شکستگی هم گردد مسئولیتی متوجه داور یا بازیکن نخواهد بود.
شرط اساسی تحقق جرم در این موارد چه از باب فعل یا ترک آن در صورتی است که عمل برخلاف مقررات و موازین انجام گرفته باشد تا موجب مسئولیت مدنی باشد.
تقصیر مرتکب گاهی به طور عمد و زمانی به صورت غیر عمد و در نتیجه بی احتیاطی است.
همانطور که قبلا گفته شد تقصیر عمدی عبارت است از داشتن سوء نیت و ارتکاب عمل توام با سوء نیت است که موجب ضرر و زیان و ورود خسارت میشود. اما در تقصیر غیر عمدی که نتیجه بی احتیاطی و بی مبالاتی و غفلت بدون سوء نیت و بدون قصد وارد کردن زیان به غیر. بنابراین سوابق موجود در مدیریتها و فدراسیونهای ورزشی اکثر حوادث ورزشی از بی احتیاطی و بی مبالاتی و غفلت است و کمتر به موارد تقصیرات عمدی ملاحظه میگردد.
مثالهای زیر در مورد تقصیرات غیر عمدی است:
- شیرجه زدن شناگر مبتدی و کم تجربه از سکوی 5 متری شیرجه بدون داشتن تجارب و آموزش کافی.
- غفلت یا خودداری داور از بازدید وسایل ورزشی مورد استفاده ورزشکاران و ورود خسارت و ضرر ناشی از استفاده از همین وسایل غیر مجاز و غیر معمول توسط ورزشکاران.
- عدم دقت و غفلت در مورد بازرسی و تعمیر وسایل فنی مورد استفاده دانش آموزان ورزشکار در رشتههای خاص ورزشی.
به هر حال بعد از ضرر و زیان، خسارت دیده میتواند جبران خسارت و زیان وارده به خود را از دادگاه ذیصلاح خواستار گردد و عاملین ضرر و زیان نیز مکلف است نتیجه کار نادرست و غفلت و قصور خود را تحمل و جبران ضرر را نماید. در این مورد جبران خسارات به دو شکل ممکن است یا اقدامات لازم برای برگرداندن وضعیت به شکل اولیه به نحوی که مانند آن است چه زیانی وارد نشده و یا جبران خسارت از طریق دادن معادل یا ارزش و معادل آن چه از دست رفته است.
سوالات متداول درمورد مسئولیت مدنی در ورزش
مسئولیت مدنی در ورزش چیست؟
مسئولیت مدنی در ورزش به معنای الزام شخص یا اشخاص به جبران خسارت وارده به دیگران است. این مسئولیت میتواند ناشی از قرارداد (عدم اجرای تعهدات) یا خارج از قرارداد (خطا یا غفلت) باشد.
چه شرایطی برای تحقق مسئولیت مدنی در ورزش لازم است؟
برای تحقق مسئولیت مدنی در ورزش، وجود ضرر، انجام فعل یا ترک فعل برخلاف قانون و وجود تقصیر (عمد یا غیرعمد) ضروری است. ضرر میتواند شامل صدمات بدنی، تجاوز به حیثیت یا اموال دیگران باشد.
فرق مسئولیت ناشی از قرارداد و مسئولیت خارج از قرارداد چیست؟
مسئولیت قراردادی زمانی است که فرد به تعهدات خود عمل نکرده و باعث ضرر شود، مانند مربی که با بیاحتیاطی ورزشکار را مصدوم میکند. مسئولیت خارج از قرارداد زمانی است که بدون تعهد قبلی، عمل یا ترک عملی موجب زیان دیگران شود.
آیا همه صدمات ورزشی منجر به مسئولیت مدنی میشوند؟
خیر، تنها صدمات ناشی از عمل یا ترک فعل برخلاف قوانین و مقررات ورزشی مسئولیتزا هستند. برای مثال برخورد توپ به بازیکن در جریان مسابقه معمولاً مسئولیتآور نیست.
تقصیر چگونه موجب مسئولیت مدنی میشود؟
تقصیر میتواند عمدی یا غیرعمدی باشد. تقصیر عمدی با سوء نیت باعث خسارت میشود، اما اکثر حوادث ورزشی ناشی از بیاحتیاطی، غفلت یا سهلانگاری است که در قالب تقصیر غیرعمدی قرار میگیرد.
چگونه خسارت وارده در ورزش جبران میشود؟
خسارت وارده میتواند به دو شکل جبران شود: بازگرداندن وضعیت به حالت اولیه یا پرداخت معادل مالی آنچه آسیب دیده است.
اگه تو باشگاه ورزشکارم آسیب ببینه من به عنوان مربی مسئولم که خسارت رو جبران کنم؟
در صورتیکه صدمه واردشده به ورزشکار در اثر قصور یا بیاحتیاطی شما باشد، مسئولیت جبران خسارت بر عهده شما خواهد بود. این مسئولیت، حتی در صورت وجود قرارداد آموزش، بهدلیل عدم رعایت اصول ایمنی و مراقبتهای لازم ایجاد میشود.
اگه تو یه مسابقه ورزشی حریفم بهم صدمه بزنه و به خاطر اون آسیب ببینم میتونم ازش شکایت کنم؟
بله، در صورتیکه صدمه وارده ناشی از خطا یا تخلف عمدی و یا بیاحتیاطی حریف باشد، شما میتوانید برای جبران خسارت از طریق مراجع قضایی اقدام کنید. این مسئولیت بدون نیاز به قرارداد و بر اساس قانون ایجاد میشود.
تفاوت مسئولیت قراردادی و غیر قراردادی در ورزش چیه؟
مسئولیت قراردادی در ورزش، از عدم اجرای تعهدات مندرج در قرارداد بین طرفین (مانند مربی و ورزشکار) ناشی میشود. مسئولیت غیرقراردادی، زمانی ایجاد میشود که بدون وجود قرارداد، یک ورزشکار یا شخص دیگر بر اثر بیاحتیاطی یا تقصیر، به دیگری صدمه وارد کند.
وقتی میگید ضرر باید وجود داشته باشه فقط آسیب بدنی مهمه؟
خیر. ضرر میتواند اشکال مختلفی داشته باشد، از جمله صدمه جانی (مانند ضرب و جرح)، صدمه به حیثیت (مانند شایعهپراکنی) و یا خسارت مالی به اموال خود یا دیگران.
اگه یه بازیکن تو فوتبال توپ بخوره به صورتش و آسیب ببینه مقصر کیه؟
اگر برخورد توپ با صورت بازیکن در چارچوب قوانین و مقررات بازی باشد، مسئولیتی متوجه بازیکن دیگر نخواهد بود. مسئولیت مدنی زمانی ایجاد میشود که عمل خلاف قوانین و مقررات ورزشی انجام شده باشد.
تقصیر عمدی و غیر عمدی چه فرقی با هم دارن؟
تقصیر عمدی با داشتن سوءنیت و قصد وارد کردن خسارت انجام میشود. اما تقصیر غیرعمدی نتیجه بیاحتیاطی، بیمبالاتی یا غفلت است و فاقد قصد ورود ضرر است. اکثر حوادث ورزشی از نوع تقصیر غیرعمدی هستند.
اگه یه داور وسایل ورزشی رو چک نکنه و به خاطر خرابیشون کسی آسیب ببینه مسئولیتش با اونه؟
بله، غفلت یا خودداری داور از بازرسی وسایل ورزشی، میتواند موجب ایجاد مسئولیت مدنی برای او شود. این مسئولیت بهدلیل عدم انجام وظیفه قانونی و بیاحتیاطی ایجاد میشود.
اگه یه ورزشکار مبتدی بدون آموزش کافی آسیب ببینه کی مقصره؟
مسئولیت این حادثه به دلیل بیاحتیاطی یا غفلت، میتواند متوجه مربی، سرپرست یا هر شخصی باشد که بدون ارائه آموزش کافی یا نظارت مناسب، اجازه چنین فعالیتی را داده است.
اگه به اموال داخل یه سالن ورزشی خسارت بزنیم باید پولش رو بدیم؟
بله. آسیب رساندن به اموال دیگران، از جمله شیشههای سالن یا وسایل ورزشی، یک زیان مالی محسوب میشود. جبران این خسارت بر عهده فردی است که در اثر تقصیر و بیاحتیاطی وی، این زیان حاصل شده است.
بعد از اینکه ضرر و زیان ثابت شد چجوری باید خسارت رو جبران کرد؟
جبران خسارت به دو شکل ممکن است. یا با انجام اقداماتی وضعیت به حالت اولیه بازگردانده شود، یا از طریق پرداخت مبلغ معادل یا ارزش مالی خسارت وارده، ضرر جبران گردد.