معاهدات دوجانبه سرمایه گذاری در حقوق سرمایه گذاری خارجی

معاهدات دوجانبه سرمایه گذاری در حقوق سرمایه گذاری خارجی

با در نظر گرفتن این مسئله که سرمایه‌ گذاری مستلزم امنیت و داشتن تضمینات حقوقی برای حفظ و حمایت از دارایی‌ها است و در غیاب به یک معاهده یا موافقت نامه بین المللی برای تضمین سرمایه گذاری، سرمایه‌گذاران خارجی اصولا رغبتی به سرمایه گذاری نشان می‌دهند و وجود قوانین و مقررات متعدد داخلی نیز تضمین کافی برای سرمایه گذاری به شمار نمی‌رود، موافقتنامه بین‌المللی از آن‌جا که واجد ضمانت حقوقی است به سرمایه گذاران خارجی این اطمینان خاطر را می‌دهد که سرمایه آن‌ها در هر صورت محفوظ و در صورت رویداد هر گونه خطر غیرتجاری خسارت وارده طبق موافقت‌ نامه جبران خواهد شد. از سوی دیگر اصول شرکت‌های بیمه بین‌المللی تمایلی به برقراری پوشش بیمه‌ای برای سرمایه گذاری در کشوری که فاقد موافقتنامه دوجانبه و چندجانبه سرمایه‌ گذاری است ندارند و علت آن دشواری استیفای حقوق تضییع شده در این کشورها است. لذا با فقدان موافقتنامه تشویق و حمایت متقابل از سرمایه‌ گذاری خارجی بین دولت متبوع سرمایه گذار خارجی و دولت سرمایه پذیر شرکت‌های بیمه یا اصولا از بیمه کردن سرمایه‌ گذاری در آن کشور امتناع می‌نمایند و یا بسته به میزان ریسک سرمایه گذاری در آن کشور نرخ بالایی برای بیمه کردن سرمایه گذاری تعیین می‌کنند.

فرآیند انعقاد و اجرای معاهدات سرمایه‌ گذاری در ایران

معاهدات دوجانبه سرمایه گذاری

به طور کلی نام‌های مختلف معاهدات دوجانبه سرمایه گذاری عبارت‌اند از:

• موافقت نامه‌های تشویق و حمایت از سرمایه گذاری.
• موافقت نامه‌های بین المللی سرمایه گذاری.
• معاهدات دوجانبه سرمایه گذاری.

اهم مواد معاهدات دو جانبه سرمایه گذاری خارجی ایران که در سال 1375 ابلاغ گردیده و متضمن حقوق سرمایه گذاری خارجی است عبارت‌اند از:

تشویق سرمایه گذاری

در این موافقت نامه‌ها طرفین متعهد می‌شوند که شرایط مناسبی را برای سرمایه گذاری‌های سرمایه گذاران طرف متعاهد در قلمرو خود ایجاد نمایند.

رفتار با سرمایه گذاری

طرفین در این معاهدات متعهد می‌گردند که رفتاری که نسبت به سرمایه گذاری‌های سرمایه گذاران طرف متعاهد دیگر اعمال می‌نمایند نامساعد‌تر از رفتار ملی نباشد.

مصادره، زیان‌ها و جبران خسارت ناشی از آ‌ن‌ها

در این موافقت‌ نامه‌ها طرفین متعهد می‌شوند که سرمایه گذاری سرمایه گذاران طرف دیگر را مصادره یا ملی نکنند مگر برای منافع عمومی و در مقابل پرداخت خسارت. خسارتی که در موارد مصادره یا ملی شدن پرداخت می‌شود باید برابر قیمت سرمایه گذاری انجام شده باشد. همچنین در مواردی که در اثر جنگ یا سایر برخورد‌های مسلحانه، وقوع انقلاب یا شورش خساراتی به سرمایه‌گذار خارجی وارد آید جبران خسارت اعم از اعاده مال یا پرداخت غرامت نباید نامساعدتر از جبران خساراتی باشد که نسبت به سرمایه گذاران داخلی یا سرمایه گذاران یک کشور ثالث اعمال می‌شود.

انتقالات

بر طبق این موافقت نامه‌‌ها، طرفین متعهد می‌شوند که اجازه انتقالات به داخل و خارج از کشور را بدهند‌. این انتقالات به عزیزی که آزادانه قابل تبدیل باشد و به نرخ رسمی تعیین شده صورت خواهد گرفت. در این موافقت نامه‌ها امکان جلوگیری از انتقالات یک سرمایه گذار جهت ایفای تعهد مالی و پیش بینی شده است.

جانشینی

بر طبق این موافقت نامه‌ها چنانچه سرمایه‌گذار خارجی سرمایه گذاری خود را نزد دولت متبوع خود یا یک موسسه تعیین شده از سوی دولت بیمه نماید، طرف متعاهد سرمایه‌ پذیر جانشینی بیمه‌گر به جای سرمایه‌گذار خارجی را به رسمیت می‌شناسد اما بیمه‌گر مستحق حقوقی بیش از سرمایه‌گذار خارجی نخواهد بود.

دامنه شمول معاهدات

بر طبق توافقات به عمل آمده در معاهدات دوجانبه سرمایه گذاری، در جمهوری اسلامی ایران این موافقت نامه‌ها فقط شامل سرمایه گذاری‌هایی می‌شوند که به تصویب سازمان سرمایه‌گذاری برسد. علاوه بر این، نظر به این‌که نظام تصویبی در اغلب کشورها وجود ندارد همه سرمایه‌ گذاری‌های سرمایه گذاران ایرانی در کشورها مشمول این موافقت نامه‌ها خواهند بود.

حل و فصل اختلافات

بر طبق این موافقت نامه‌ها چنانچه اختلافی بین دولت میزبان سرمایه گذاری و سرمایه گذاری خارجی ایجاد شود اختلاف می‌تواند در دادگاه‌های داخلی دولت و یا در داوری بین المللی حل و فصل شود. در مواردی که بین طرفین متعاهد در خصوص تفسیر یا اجرای موافقت نامه اختلاف ایجاد شود، مورد اختلاف توسط یک دیوان داوری موردی بررسی و حل و فصل خواهد شد.

هدف از انعقاد معاهدات دوجانبه سرمایه گذاری چیست؟

در پاسخ به این سوال باید گفت در مقدمه هزاران موافقت نامه دوجانبه سرمایه گذاری موجود تصریح شده است که هدف از انعقاد آن‌ها، افزایش جریان سرمایه گذاری خارجی است. امضاء موافقت نامه‌های دوجانبه سرمایه گذاری توسط یک کشور در حال توسعه، ارسال سیگنالی به سرمایه‌ گذاران بالقوه است، با این مضمون که کشور مورد نظر برای حمایت از سرمایه گذاری‌های خارجی و رفع موانع آن مصمم است. بدون تردید، علت استقبال سیاست‌ گذاران کشورهای درحال توسعه از انعقاد موافقت نامه‌های مذکور، اعتقاد آن‌ها به این امر است که انعقاد موافقت نامه‌های دوجانبه سرمایه گذاری با گستردن چتر حمایت بر سر سرمایه گذاری‌های خارجی در مقابل ریسک‌های سیاسی و سایر ریسک‌ها، به افزایش جریان این گونه سرمایه گذاری‌ها به کشور کمک می‌کند. از سوی دیگر می‌توان گفت گسترش موافقت نامه‌های دوجانبه سرمایه گذاری نتیجه رقابت کشورها ویژگی کشورهای در حال توسعه برای جذب سرمایه است. تمایل کشورهای در حال توسعه به انعقاد موافقت نامه‌های دوجانبه سرمایه‌گذاری مخصوصا هنگامی افزایش می‌یابد که کشور رقیب که غالبا در همان منطقه قرار دارد مبادرت به انعقاد موافقت نامه‌های سرمایه گذاری می‌نماید و در نتیجه کشور مورد نظر تحت فشار ناشی از رقابت اقتصادی تمایل می‌یابد که او نیز به انعقاد موافقت نامه‌های سرمایه گذاری اقدام کند.

سوالات متداول درمورد معاهدات دوجانبه سرمایه گذاری در حقوق سرمایه گذاری خارجی